Co się dzieje z 9 tygodniami, jeśli ojciec nie skorzysta z urlopu?
Ten artykul jest rozszerzeniem: Nieprzenaszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla każdego rodzica
Urlop rodzicielski w Polsce przeszedł istotne zmiany w 2023 roku, wprowadzając m.in. nieprzenoszalną część urlopu dla ojca. Nowe regulacje mają na celu zwiększenie udziału ojców w opiece nad dzieckiem oraz promowanie równości rodzicielskiej. W praktyce oznacza to, że część urlopu rodzicielskiego została zarezerwowana wyłącznie dla ojca i nie może być przekazana matce.
Przepisy te wynikają z implementacji unijnej dyrektywy work-life balance, która nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia każdemu z rodziców prawa do co najmniej 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica. W Polsce te 9 tygodni dotyczą zarówno matki, jak i ojca, ale w przypadku niewykorzystania przez ojca – pojawiają się istotne konsekwencje.
Możliwości w przypadku braku skorzystania z urlopu
Brak skorzystania przez ojca z przysługujących mu 9 tygodni urlopu rodzicielskiego oznacza, że ta część urlopu przepada. Zgodnie z art. 1821a § 4 Kodeksu pracy, nieprzenoszalna część urlopu nie może być wykorzystana przez drugiego rodzica, nawet jeśli matka chciałaby przejąć ten okres. Oznacza to, że matka nie zyskuje dodatkowych tygodni urlopu rodzicielskiego w przypadku rezygnacji ojca.
W praktyce, jeśli ojciec nie złoży wniosku o wykorzystanie swojej części urlopu, prawo do tych 9 tygodni wygasa i nie przechodzi na matkę ani nie może być wykorzystane w innym terminie. Pracodawca nie ma obowiązku informowania o upływie tego terminu, dlatego odpowiedzialność za złożenie wniosku spoczywa na ojcu.
Zasady podziału urlopu
Urlop rodzicielski w Polsce wynosi 41 tygodni (w przypadku urodzenia jednego dziecka) lub 43 tygodnie (w przypadku porodu mnogiego). Z tego:
- Każdemu z rodziców przysługuje 9 tygodni urlopu nieprzenoszalnego.
- Pozostałą część urlopu rodzice mogą podzielić między sobą według własnego uznania.
Tabela: Podział urlopu rodzicielskiego
| Rodzic | Część nieprzenoszalna | Część do podziału | Razem (1 dziecko) |
|---|---|---|---|
| Matka | 9 tygodni | do 23 tygodni | do 32 tygodni |
| Ojciec | 9 tygodni | do 23 tygodni | do 32 tygodni |
| Razem | 18 tygodni | 23 tygodnie | 41 tygodni |
Jeśli jeden z rodziców nie wykorzysta swojej nieprzenoszalnej części, nie powiększa to puli urlopu drugiego rodzica. Przepisy nie przewidują możliwości przekazania niewykorzystanych tygodni.
Praktyczne konsekwencje
Brak wykorzystania przez ojca 9 tygodni urlopu rodzicielskiego skutkuje:
- Utraceniem prawa do tej części urlopu – nie można jej odzyskać ani przekazać.
- Skróceniem łącznego czasu, jaki rodzina może poświęcić na opiekę nad dzieckiem z zachowaniem prawa do zasiłku macierzyńskiego.
- Ograniczeniem możliwości aktywnego uczestnictwa ojca w opiece nad dzieckiem w pierwszym roku życia.
Przykład:
- Matka wykorzystuje całość przysługującego jej urlopu rodzicielskiego (32 tygodnie), ojciec nie korzysta ze swoich 9 tygodni – rodzina łącznie wykorzystuje 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego.
- Oboje rodzice dzielą urlop – matka 23 tygodnie, ojciec 18 tygodni (w tym 9 nieprzenoszalnych) – rodzina wykorzystuje pełne 41 tygodni.
Podsumowanie
9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących ojcu jest nieprzenoszalne i w przypadku niewykorzystania – przepada. Matka nie może przejąć tej części urlopu, a rodzina traci możliwość wydłużenia okresu opieki nad dzieckiem z zachowaniem prawa do zasiłku. Kluczowe jest świadome planowanie urlopu rodzicielskiego i terminowe składanie wniosków, aby w pełni wykorzystać przysługujące uprawnienia.