Czy odprawa przysługuje przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron
Ten artykul jest rozszerzeniem: Odprawa ekonomiczna przy zwolnieniu indywidualnym z przyczyn niedotyczących pracownika
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron to jedna z najczęściej wybieranych form zakończenia stosunku pracy w Polsce. Pracodawcy i pracownicy decydują się na nią ze względu na elastyczność oraz możliwość indywidualnego ustalenia warunków rozstania. Jednak w praktyce pojawia się pytanie, czy w przypadku takiego rozwiązania umowy przysługuje odprawa, zwłaszcza gdy przyczyny rozwiązania umowy leżą po stronie pracodawcy.
Odprawa pieniężna, zwana również odprawą ekonomiczną, jest świadczeniem przewidzianym w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. W praktyce jednak jej wypłata w przypadku rozwiązania umowy za porozumieniem stron budzi wiele wątpliwości, zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców.
Jak wybrać odpowiednią formę rozwiązania umowy
Wprowadzenie do porozumienia stron
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron polega na wspólnym ustaleniu przez pracownika i pracodawcę warunków zakończenia stosunku pracy. Strony mogą dowolnie określić datę ustania stosunku pracy oraz inne warunki rozstania, co odróżnia tę formę od wypowiedzenia umowy przez jedną ze stron.
Kluczowa różnica między rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron a zwolnieniem z przyczyn niedotyczących pracownika polega na inicjatywie i zgodzie obu stron. W przypadku zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika (np. likwidacja stanowiska pracy, redukcja zatrudnienia) rozwiązanie umowy następuje z inicjatywy pracodawcy, a pracownikowi przysługuje odprawa na podstawie art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych.
Odprawa ekonomiczna a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
W przypadku rozwiązania umowy za porozumieniem stron prawo do odprawy nie jest automatyczne. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96), odprawa przysługuje, jeśli przyczyną rozwiązania umowy są okoliczności leżące po stronie pracodawcy, niezależnie od wybranej formy rozwiązania umowy.
Zasady dotyczące odprawy w kontekście porozumienia stron:
- Odprawa przysługuje, gdy przyczyna rozwiązania umowy leży wyłącznie po stronie pracodawcy i jest niezależna od pracownika.
- W praktyce, aby uniknąć sporów, w treści porozumienia należy jednoznacznie wskazać, że rozwiązanie następuje z przyczyn niedotyczących pracownika.
- Brak takiego zapisu może skutkować odmową wypłaty odprawy przez pracodawcę.
Tabela: Porównanie prawa do odprawy w zależności od formy rozwiązania umowy
| Forma rozwiązania umowy | Prawo do odprawy | Warunek podstawowy |
|---|---|---|
| Wypowiedzenie przez pracodawcę | Tak | Przyczyna niedotycząca pracownika |
| Rozwiązanie za porozumieniem | Tak* | *Wyłącznie, gdy przyczyna leży po stronie pracodawcy |
| Wypowiedzenie przez pracownika | Nie | - |
Warunki konieczne do uzyskania odprawy
Aby uzyskać odprawę przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron, w treści porozumienia powinny znaleźć się następujące elementy:
- Wyraźne wskazanie, że rozwiązanie umowy następuje z przyczyn niedotyczących pracownika, np. likwidacja stanowiska, reorganizacja firmy.
- Określenie wysokości odprawy oraz terminu jej wypłaty.
- Potwierdzenie, że strony są świadome skutków prawnych porozumienia.
Brak zapisu o przyczynie rozwiązania umowy może skutkować odmową wypłaty odprawy przez pracodawcę, a ewentualne dochodzenie roszczeń przez pracownika wymagać będzie postępowania sądowego i udowodnienia rzeczywistych przyczyn rozwiązania stosunku pracy.
Czynności do podjęcia
Aby mieć pewność, że odprawa zostanie wypłacona, należy:
- Przed podpisaniem porozumienia ustalić z pracodawcą, czy rozwiązanie umowy następuje z przyczyn niedotyczących pracownika.
- Zażądać wpisania do porozumienia jednoznacznego zapisu o przyczynie rozwiązania umowy oraz o prawie do odprawy.
- Ustalić wysokość odprawy zgodnie z przepisami ustawy (od 1 do 3 miesięcznych wynagrodzeń, w zależności od stażu pracy u danego pracodawcy).
- Uzyskać pisemne potwierdzenie wszystkich ustaleń.
- W razie wątpliwości skonsultować treść porozumienia z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
Wskazówki dotyczące negocjacji warunków rozwiązania umowy:
- Przedstaw argumenty dotyczące przyczyn rozwiązania umowy.
- Zaproponuj konkretne zapisy w porozumieniu.
- Nie podpisuj porozumienia bez jasnych ustaleń dotyczących odprawy.
Podsumowanie
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron daje dużą swobodę w kształtowaniu warunków rozstania, ale nie gwarantuje automatycznego prawa do odprawy. Kluczowe jest precyzyjne określenie przyczyn rozwiązania umowy oraz zapisanie prawa do odprawy w treści porozumienia. Pracownik powinien zadbać o swoje interesy, negocjując warunki rozstania i dokumentując ustalenia na piśmie. Znajomość przepisów oraz świadome podejmowanie decyzji pozwalają uniknąć sporów i zapewnić realizację należnych świadczeń.